Ciemne świecidło. Fotografie Michała Greima

[Lidka]

Jesienią miałam okazje zobaczyć w Krakowie, w Domu Esterki wystawę pod tytułem "Ciemne świeciło".
Przedmiotem wystawy były zdjęcia polskiego fotografa z Kamieńca. Zdjęcia z lat 70.-80. XIX wieku przedstawiają najzwyklejszych ludzi, ale to nie są zwykłe portrety, one naprawdę pokazują charakter tych ludzi. Nigdy wcześniej nie widziałam czegoś takiego na zdjęciach. Ponieważ do biletu przekazano mi album z tymi zdjęciami chcę sie nimi z Wami podzielić.
1) Żyd - Tandeciarz
Opis autora: "Cholerya, Tak zwany przez sługi miejscowe tandeciarz, nabywca rzeczy pośmiertnych. Zwą go jeszcze Szakalem podwórzowym, wietrzącym trupa, kto chory zginie niewątpliwie."
2) Żyd z Podola.
3) Kwesta cerkiewna przy drodze.
4) Żebrak z Kamieńca.
5) Żebrak z gminu.
6) Rusin znad Prutu.
7) Żyd z Podola

[Lidka]

Reszta zdjęć
1) Bez tytułu. Znana jest inna odbitka z opisem autora: " Drang nach Osten! Wypoczynek Kulturtagera pruskiego z rodziną w podróży do koloni podolskiej"
2) "Karluk Mołdawski i włościanin rasy podolskiej z okolic Chocimia".
3) "Włościanin 100 lat z górą mający, Pudłowiec pow. Kamieniec"
i 4) Kat Wiszniowski w Kamieńcu.
5) Typy Podola. Żebrak- idiota w Kamieńcu.
i 6) Szlachcic- żebrak w Kamieńcu.
7) Wóz zaprzężony w woły.
8) Carjanie z nadbrzeża Dniestru pow. Chocim
i 9) Typy Bessarabji. Carjanin z pow. Chocimskiego
10) Rosyjski wyrobnik z okolic Chocimia
i 11) Kobieta na jarmarku chocimski

[GrapHite]

Rewelacja!
Kiedyś to była fotografia... przez duże F.

[AERO]

Prezentowane zdjęcia zmuszają do refleksji i to przynajmniej nie z powodu ówcześnie stosowanych technik fotograficznych.
Taką wystawę ogląda się w kompletnej ciszy.
Dola i niedola ludzka , łachmany i niemal wszędobylska , skrajna bieda.
Zatroskane i zmęczone walką o przetrwania, smutne oblicza prostych ludzi .
To trochę inny obraz tego okresu, niż ten z lektur szkolnych i ten w którym aktualnie przyszło nam żyć .

[BYDZIAK 1958]

Zdjęcia niesamowite
Sporo ciekawych detali. Np. zagadkowe obuwie na stopach kobiety z kurą...
Temat ten, to dodatkowy argument do wcześniej proponowanego, osobnego działu o fotografiach.
Bo tutaj w HP, po jakimś czasie utopi się to na dalszych stronach. A chętni na tego typu rarytasy, swe poszukiwania zaczynają od tematów zdjęciowych...
PS
Czy utworzenie takiego działu i umieszczenie w nim tych porozrzucanych tematów, jest skomplikowane i trudne, czy raczej czasochłonne... Zastanawiam się, czy mógł bym w tym jakoś pomóc

[seth]

Fotografie w stylu bród, smród i ubóstwo. Czy faktycznie jest to relikt minionej epoki ? Jakby się tak rozejrzeć w około ......

[Lidka]

Kobieta z kurą ma na stopach zwykłe błoto którego kiedyś nie brakowało, za to brakowało butów Jeśli sie przyjrzycie na stopach najczęściej są jakieś szmaty, a na to zakładano kawałki skóry przytroczone rzemykami, sznurkami. Wielką skarbnicą wiedzy o życiu zwykłych ludzi przed laty są muzea etnograficzne. Nie ma tam wielkich dzieł sztuki ale za to pokazane jest jak ludzie przemyślnie i pracowicie próbowali sobie chociaż odrobinę ułatwić ciężką dolę. Pokazane jest jak dosłownie z niczego, czyli z tego co urosło albo leżało w polu ludzie wyrabiali wszystko co było niezbędne do życia. W tych muzeach fascynuje mnie zawsze ogrom pracy i cierpliwości włożony w powstanie rożnych rzeczy. Napisałam wcześniej o zwykłej szmacie, którą owijano stopy ale żadna szmata w tych czasach nie była zwykła. Jeśli prześledzimy proces od uprawy ziemi pod zasiew lnu do powstania koszuli , czasem przepięknie haftowanej, to okazuje się, że takie koszule były 2 może 3 na całe życie.

[Lidka]

Zaistniała mała pomyłka i dwa razy wrzuciłam to samo zdjęcie, raz bezbłędnym opisem. naprawiam pomyłkę.
Bez tytułu. Znana jest inna odbitka z opisem autora: " Drang nach Osten! Wypoczynek Kulturtagera pruskiego z rodziną w podróży do koloni podolskiej"

[BYDZIAK 1958]

^^^ No właśnie, bo już myślałem, że coś mi się nie pokazuje...

Kobieta z kurą ma na stopach zwykłe błoto którego kiedyś nie brakowało, za to brakowało butów
(...)

^^^
Coraz gorzej z moim wzrokiem...

Kobieta z kurą i rosyjski wyrobnik, pozują, siedząc na tej samej skrzyni. Myślę, że raczej nie było by ich stać na zrobienie sobie zdjęcia. A fotograf, chyba nie działał charytatywnie... Raczej na zlecenie. Może jakiś sentymentalny władca okolicznej ziemi, chciał utrwalić zwykłych, okolicznych ludzi?

[Lidka]

Michał Greim robił to charytatywnie a właściwie to była jego fotografia artystyczna
Postaram się wrzucić tekst z albumu. Biedzie łatwiej zrozumieć te zdjęcia i autora.

[Lidka]

Tekst z albumu

[BYDZIAK 1958]

^^^ To ostatnie zdanie, że ta '...fotografia trzeźwo patrzy na swoje czasy i nie upiększa...', jest przypomnieniem, że dawna rzeczywistość była bardziej surowa, niż ta pokolorowana w np filmach.
Głęboko zakorzenia nam się, w miarę łagodny obraz, powiedzmy średniowiecza. Osoby, mówiące, że 'chciałbym żyć w tamtych czasach', najczęściej swoje miejsce widzą gdzieś wśród dworzan. We wspomnianych filmach, inna 'prawdziwość' tamtych czasów, jest najwyżej tłem uzupełniającym plan, tłem w postaci wieśniaka w łachmanie, którego rolą było tylko służyć i nie marudzić. I że nie ma co się nad nim litować czy zastanawiać.
I choć każdy z nas zdaje sobie z tego sprawę, to jednak 'kolorowy' obraz filmowy, usypia naszą świadomość wiadomej, całej prawdziwej rzeczywistości tamtych czasów.

Na zdjęciach widzimy ludzi w starej podartej odzieży. Budzi to litość, wygląda nawet odpychająco.
Z drugiej strony, te postacie pozują, raczej bez bojaźni czy przymusu. Na swój sposób godnie.
Idąc dalej można założyć, że takich ludzi było wtedy na tyle sporo, że pośród siebie nie uważali się za negatywne wyjątki, niepasujące do otoczenia. Byli jego stałą, choć smutną z naszego punktu widzenia, częścią tamtej rzeczywistości.
Oglądając filmy np. o 'dzikiej Afryce', nie dziwią nas prawie nadzy buszmeni, z najwyżej skromnymi przepaskami. Im się żyje w ich rozumieniu dobrze i godnie. Ale gdy widzimy innych podobnych, (do których dociera trochę 'cywilizacji'), którzy mają gdzieś zdobyte, poubierane podarte ubrania, to skojarzenie jest najczęściej jedno. Bieda.

Zmierzam do tego, że ta bieda wiele ma imion i oblicz. Współcześni bezdomni czy żebracy, których widzimy na ulicach, to ludzie, którzy takimi się stali z często różnych smutnych powodów. Ale gdyby postawić ich obok tych sprzed ponad stu lat, to często wyglądali by na 'bogaczy'.

Autor tamtych starych fotografii, musiał mieć niesamowitą wrażliwość i być może bardzo wielką chęć dokumentowania. Zastanawiam się, czy dzisiaj ktoś ma ochotę (i zapewne tego typu wrażliwość), fotografować współczesnych bezdomnych i żebraków? A jeśli ktoś taki już się znajdzie, to czy porobi im zdjęcia i czy za ponad sto lat, następne pokolenia, rozpoznają w utrwalonych postaciach tych, którym los w naszych czasach nie sprzyjał...

[AERO]

Z dawnych opowiadań rodzimej starszyzny wiem, że jeszcze w latach 30 \ 40 ub. W , niektóre dzieci chodziły po ulicach miasta ( do szkoły ) ...boso . Mam nawet gdzieś zdjęcie wyk. na okoliczność zakończenia roku szkolnego , gdzie uwieczniono bose dzieci. Na wsiach w tamtym okresie była to norma.
Jedna para butów noszona przez rodzeństwo na zmianę do ...kościoła.
Tornistry ...szyte z płótna przez rodziców.
Zeszyt lub kartka białego papieru warta była uczniowskiej fortuny.
Elementarz traktowany z nabożeństwem , bo był drogi i miał długo służyć następnym rocznikom !
Czereda bosych dzieci, biegnąca za obwoźnym sprzedawcą " sznek " !
Biegły, bo często tylko to mogły ...

Wszystko to ponad pół wieku później i na terenach bardziej cywilizowanych niż te z powyższych fotografii

[Lidka]

Tak było. Należy pamiętać, że stosunkowo niedawno była wojna, która zrujnowała społeczeństwo i tak biedne. Ściana wschodnia nadal bardzo odbiega od standardu całego kraju.


Ale wracając do zdjęć. Patrząc na takie odbitki zwracam uwagę na rożne szczegóły ale zawsze wpatruję się w oczy. W tych oczach widzę dumę, pewność siebie a czasem pokorę... Ubierzcie tych ludzi w bogate stroje i dopiero wtedy zobaczycie prawdę o tych ludziach. Ta prawda jest w oczach.

[BYDZIAK 1958]

(...)
Zastanawiam się, czy dzisiaj ktoś ma ochotę (...), fotografować współczesnych bezdomnych i żebraków?
(...)

Szedłem dzisiaj Gdańską. W pobliżu apteki pod Łabędziem było trzech... żebraków?, bezdomnych?...
Zapewne ich los jest podobny do tych ludzi, którzy są wyżej na starych zdjęciach. Mijając ich, pomyślałem o stopniu swojej znieczulicy wobec nich. I nawet gdy przypomniał mi się ten zdjęciowy temat, ich widok wydawał mi się tak... normalny, czy naturalny, że aż 'nie warty' utrwalania na fotografii. Moje 'człowieczeństwo' nie przeszło próby.

[BYDZIAK 1958]

...
ich widok wydawał mi się tak... normalny, czy naturalny, że aż 'nie warty' utrwalania na fotografii.

^^^ I chyba właśnie o to chodzi. O to 'opatrzenia się'. Widok 'normalny', więc 'niezauważalny'.
Wczoraj, w jakimś programie w tv, pokazywali przez moment ulice jakiegoś miasta, chyba w Indiach. (Widziałem tylko ten krótki fragment programu.) Na chodnikach, nie tylko stali, ale i leżeli żebracy. Ich los, zapewne jest tak samo smutny jak los 'naszych'. I tu, przynajmniej ja, złapałem się na innym rodzaju współczucia. Ta ich bieda wydawała się bowiem 'prawdziwsza'. Może przez inne otoczenie, wygląd ulicy, czy ich ubrań. I chyba potwierdza się zasada, że to 'inność' bardziej przyciąga czyjąś uwagę i przy okazji obiektywy aparatów.