Przydrożny pomnik

[Ewing]

Pomnik znajduje się bezpośrednio przy drodze z Lubiewa do Klonowa, niedaleko pomnika poświęconego poległym żołnierzom 34 i 35 Pułku Piechoty (po tej samej stronie drogi, bliżej Lubiewa). Nie jest w żaden sposób oznaczony, a jego stan nie pozwala na określenie czego konkretnie dotyczy. Wie ktoś może coś na jego temat?

[Ewing]

Nikt nic nie wie na jego temat?

[Hrab]

Na polach za tym pozbawionym dziś treści pomnikiem w czasie wojny obronnej 1939 35 Pułk Piechoty, który w składzie 9 Dywizji Piechoty Armii "Pomorze" toczył 2 września walki z niemiecką 3 DPanc., która przedarła się przez most w Sokole Kuźnicy i nacierała od Klonowa stronę Świekatowa. Polacy prowadzili zakończone niepowodzeniem kontrnatarcie celem wyparcia Niemców z zajętego przyczółka po tej stronie Brdy.
Sadzę, że zdjęcie przedstawia pozostałość po pierwotnej tablicy upamiętniającej bitwę i poległych, którzy byli zapewne byli pochowani w pobliżu tej tablicy. W 1977 roku poległych przeniesiono z kilku miejsc pochówku (także Bysławia Trutowa, Suchej) do mogiły zbiorowej na cmentarzu pod Klonowem i upamiętniono nowym pomnikiem. Jest to dawny cmentarz choleryczny, na którym chowano w czasie wojny nie tylko Polaków, ale także poległych w walkach Niemców, później ekshumowanych. Prawdopodobnie leżał tam czasowo lub gdzieś w pobliżu także poległy na nasypie mostu kolejowego na Brdzie brat prezydenta RFN Richarda von Weizsäckera – Heinrich.
Dołączam zdjęcie tego pomnika w Klonowie, gdzie zapaliłem znicz kilka dni temu – 1 listopada 2010 roku.

[Robert Grochowski]

Drobne sprostowanie - 35 pp po południu 2 września1939 roku walczył z niemiecką 23 DP. Por. Henryk von Weizsäcker, żołnierz 23 DP, poległ tego dnia przy stacji kolejowej Klonowo.
Znajdujący się 5 km na zachód most kolejowy na Brdzie został zajęty bez walki nocą z 1 na 2 września przez II baon 34 pp. Baon atakował następnie przyczółek mostowy 3 DPanc. pod młynem Hammer (Sokole - Kuźnica).

[Hrab]

Jako zawodowiec zapewne masz rację co do tych szczegółów. Natomiast ja, jako człowiek stający się na czas od wiosny do jesieni Borowiakiem z zamiłowania i pływający często w rejonie zatopionego mostu w Sokole Kuźnicy i tego kolejowego na odcinku linii kolejowej między Klonowem, a Pruszczem Bagienicą, interesując się historią tych rejonów spotykałem się też z relacjami o śmierci Weizsäckera rejonie tamtego mostu kolejowego nad Brdą, gdy Polacy niespodziewanie ostrzelali ten rejon z lasu. Znalazłem też relację jego brata - prezydenta o tym, że było to w Klonowie – jak piszesz. Oba te miejsca są określone jako Klonowo, ale pewnie jednak chodzi o rejon bliżej stacji. Jak rozumiem, w tym czasie czołówka 3 DPanc wysforowała się już daleko naprzód w kierunku Świekatowa, gdyż most przekroczyła już w nocy przed dniem bitwy pod Klonowem ? Swoją drogą pytanie – jaką drogą trafiła tam niemiecka 23 DP, przez most kolejowy czy także ten w Hamerze ? Ciężko znaleźć dokładniejsze materiały np. z mapkami na temat walk w tym rejonie.
Ciekawy materiał z dużą ilością zdjęć i schematów sytuacyjnych znalazłem tutaj: http://www.trg.swiekatowo.pl/dok/Big200 ... ryczny.pdf

[Robert Grochowski]

Gorąco polecam wydane przez Stowarzyszenie ,,BUKO" opracowanie p.t. ,,Biuletyn Historyczny. W obronie Pomorza. 1-6 września 1939 ". Link: http://www.buko.las.pl/home/63-biuletyn ... e-pomorzaq
Oto stosowny fragment zamieszczonego tam mojego tekstu:
Wieczorem, 1 września 1939 roku, po zdobyciu nieuszkodzonego mostu saperskiego na Brdzie w pobliżu młyna Hammer (Sokole Kuźnica), niemiecka 3 Dywizja Pancerna (dalej 3 DPanc.) zaczęła niezwłocznie przerzucać swoje siły na wschodni brzeg Brdy, gdzie zorganizowano przyczółek. W tym samym czasie, wchodzący w skład dywizji 3. batalion motocyklistów mjr. von Manteuffela, ruszył niezwłocznie w kierunku Świekatowa, który osiągnął nocą z 1 na 2 września. Motocykliści okopali się w pobliskim lesie, gdzie oczekiwali polskiego kontruderzenia. Jeszcze bardziej ofensywnie poczynał sobie należący do tej samej dywizji 3 batalion rozpoznawczy mjr. Wechmara, który od dowodzącego całością sił gen. Heinza Guderaiana otrzymał odrębny rozkaz ,,aby niezwłocznie wyjść przez Bory Tucholskie nad Wisłę koło Świecia i rozpoznać polskie siły główne i ewentualne odwody”. Batalion, wzmocniony 2 baterią 75 pułku artylerii oraz kilkoma czołgami Szkolnego Oddziału Pancernego, niezwłocznie przystąpił do działania, kierując swoje pancerno – zmotoryzowane zagony daleko na wschód, północ i południe. Przed świtem 2 września zniszczyły one m.in. tory kolejowe pod Serockiem i Przechowem nad Wisłą. Na północy, inna grupa przebiła się do m. Lniano, poważnie uszkadzając tam stację kolejową. O świcie, drugiego dnia wojny, z przyczółku pod młynem Hammer do ataku w kierunku wschodnim ruszyły wszystkie siły 3 DPanc"
W godzinach rannych 2 września, tym samym mostem saperskim pod młynem Hammer, zaczęła się przeprawiać idąca w drugim rzucie 23 DP. Z oddziałami tejże dywizji walczył 35 pp. Atakujące nieco dalej na wschodzie nasze pułki z 27 DP - 50 pod Świekatowem i 24 pod Szewnem - starły się natomiast z 3 DPanc.
Dzień później z tą samą dywizją walczył i zginął (po bohaterskim starciu pod Bukowcem) nasz 16 Pułk Ułanów z Bydgoszczy.

[Hrab]

Dziękuję za wyczerpujące wyjaśnienia. Mam nadzieje, że prezes Buko znajdzie czas na udział w takich inicjatywach także gdy zostanie wójtem.

[Hrab]

Konieczna jest korekta do rozpoznania tego pomnika. Według informacji mailowej, którą przesłał pan Marek Sass, tablica na tym kamieniu upamiętniała po prostu budowę drogi Lubiewo - Klonowo i udział mieszkańców w czynie społecznym na rzecz tej budowy. Spróbuję latem odczytać resztki liter na zniszczonej tablicy.